December 3, 2022, Saturday
२०७९ मंसिर १७

भिटाली शिक्षोभ: बेलारूस निर्वासित समूह को प्रमुख युक्रेनमा मृत भेटिए

बेलारूसबाट भागेका मानिसहरुलाई सहयोग गर्ने एक समूहका प्रमुख छिमेकी युक्रेनमा उनको घर नजिकै मृत भेटिएका छन्। विटाली शिशोभको शव कीभको एक पार्कमा झुण्डिएको अवस्थामा भेटिएको थियो, एक दिन जोग बाट फर्कन असफल भएपछि। प्रहरीले हत्याको अनुसन्धान सुरु गरेको छ। पुलिसले भने कि उनीहरुको हत्या भएको थियो कि थिएन र उनको मृत्यु आत्महत्या जस्तो देखिन्छ भनेर अनुसन्धान भैरहेको छ। यसै बीच एक बेलारुसियन ओलम्पिक धावक जो उनको सुरक्षा को लागी डराए पोल्याण्ड द्वारा एक मानवीय भिसा दिइएको छ।

श्री शिशोभले युक्रेन (बीएचयू) मा बेलारूसी हाउसको नेतृत्व गरे, बेलारुस छोडेका मानिसहरुलाई सहयोग गर्ने एउटा समूह, जहाँ सरकारको बिरोध छ। उनी अगस्त २०२० मा राष्ट्रपति अलेक्जेन्डर लुकाशेन्कोको विवादित पुनः निर्वाचनपछि सुरक्षा बलले हिंसात्मक प्रदर्शनलाई दबाएपछि देश छाडेका धेरै बेलारूसीहरु मध्ये एक थिए। युक्रेन, पोल्याण्ड र लिथुआनिया – बेलारूस को छिमेकीहरु – सतावट बाट भाग्नेहरु को लागी मुख्य गन्तव्य हो।

बेलारुस को जेल मा डर र हिंसा
किन गलत मोजा लगाउनु बेलारुस मा जोखिमपूर्ण छ?

संयुक्त राष्ट्रसंघले श्री शिशोभको मृत्युले “बेलारुसमा के भइरहेको छ भन्ने बारे हाम्रो चिन्ता” मा अर्को स्तर थपिदिएको छ र छानबिन गर्न आग्रह गरेको छ। श्री शिशोभको मृत्यु राष्ट्रपति लुकाशेन्कोको तानाशाही सरकारको अन्तर्राष्ट्रिय छानबिनको लागि पछिल्लो घटना हो। टोकियो ओलम्पिकमा २४ वर्षकी धावक क्रिस्टिना तिमानोभस्कायालाई पोल्याण्डले बेलारुस फर्कने आदेश अस्वीकार गरेपछि पोल्याण्डले मानवीय भिसा दिएको थियो। उनले भनिन् कि उनी टोलीका प्रशिक्षकहरुको आलोचनाको लागी जबरजस्ती एयरपोर्ट लगिएको थियो, र उनको सुरक्षा को लागी डर व्यक्त गरे। यस बर्षको शुरुमा, विपक्षी बेलारूसी पत्रकार रोमन प्रोटेसेविच र उनकी प्रेमिका को नजरबन्द को बिरुद्ध एक अन्तर्राष्ट्रिय आक्रोश थियो, उनीहरु द्वारा यात्रा गरीरहेको रयनेर विमान बेलारुस मा फर्कन र अवतरण गर्न बाध्य भए पछि।

‘हामीलाई बारम्बार चेतावनी दिइयो’
पुलिसले घटनास्थलबाट श्री शिशोभको मोबाइल फोन र व्यक्तिगत सामान बरामद गरेको जनाएको छ। उनीहरु कसैलाई सोधिरहेका छन् जो उहाँलाई थाहा छ उसको जीवनको अन्तिम केहि हप्ताहरु, उसको दिमाग को स्थिति, र उसको जीवन को लागी कुनै सम्भावित खतराहरु को बारे मा कुनै जानकारी संग सम्पर्कमा रहन को लागी। श्री शिशोभ सोमबार बिहान आफ्नो घर बाट निस्के र यो मानीयो कि उनी आफ्नो दैनिक दौड को लागी गएका थिए, किनकि उनको चलिरहेको गियर पछि त्यहाँ भेटिएन, उनका सहकर्मीहरुले भने। उनीहरु जंगल को आफ्नै खोज आयोजित जहाँ उनी सामान्यतया दौडन गए। श्री शिशोभले गत बर्ष बेलारुस छोडे पछि निरन्तर निगरानीमा रहेको महसुस गरेका थिए, र भर्खरै पछ्याइएको उदाहरणहरु सुनाएका थिए, उनीहरुले भने।

एक सहकर्मी युरी शुचुकोले वर्तमान समय टिभीलाई भने कि पुलिसले श्री शिशोवको अनुहारमा निशान रहेको र उनीहरुलाई कुटपिट गरेको बताइएको छ। श्री शुचकोले भने कि युक्रेनी सुरक्षा सेवा अधिकारीहरु र पुलिसले बीएचयू लाई कार्यकर्ताहरु को लागी धम्की को बारे मा निजी रूप बाट चेतावनी दिएका थिए। “उनीहरुले भने कि हामी आफैंले हेर्नु पर्छ किनकि एक बेलारूसी K ग B [गुप्त पुलिस] नेटवर्क यहाँ सक्रिय थियो र केहि पनि सम्भव थियो,” श्री शुचकोले भने।

बीएचयूले एक बयानमा भन्यो: “हामीलाई स्थानीय स्रोतहरु र बेलारुसका हाम्रा जनताले अपहरण र हत्या सम्म पुग्न सम्भव भएसम्म चेतावनी दिएका थिए। भिटालीले ती चेतावनीहरुमा रस्सा र हास्यका साथ प्रतिक्रिया दिए।” यसको वेबसाइटमा, गैर सरकारी संगठन भन्छन कि यो आवास, जागिर र कानूनी सल्लाह खोज्न मा नयाँ आगमनहरुलाई समर्थन प्रदान गर्दछ।

प्रतिपक्षमाथि दमन

गत अगस्तमा विवादित राष्ट्रपति चुनाव लुकाशेन्को सरकारको विरोधमा कडा कारबाहीको लागि उत्प्रेरक थियो। उनी १। ४ देखि सत्तामा छन्। बेलारुस असन्तुष्ट र पश्चिमी सरकारहरु भन्छन् कि श्री लुकाशेन्को को पक्षमा धाँधली भएको भनी विवादास्पद मतदान पछि हप्ता सम्म ठूलो सडक प्रदर्शन जारी रह्यो। प्रदर्शनलाई पुलिसले क्रूरतापूर्वक तोड्यो, र हजारौंलाई हिरासतमा राखियो। त्यसयता संयुक्त राष्ट्रसंघले बेलारुसले अभूतपूर्व मानव अधिकार संकट देखेको बताएको छ। संयुक्त राष्ट्र संघ र मानवाधिकार समूहहरु भन्छन कि उनीहरुसंग प्रदर्शनकारीहरु बिरुद्ध पुलिस हिंसा, जबरजस्ती बेपत्ता पार्ने र यातना को आरोप को उपयोग गरीएको धेरै रिपोर्टहरु छन्। हालैका महिनाहरुमा, बेलारूसी अधिकारीहरु बाँकी असहमति, विश्वविद्यालयका बिद्यार्थीहरुलाई जेल र स्वतन्त्र मिडिया बन्द गर्न को लागी कोशिश गरीरहेको छ।

एक पुलिस अधिकारी एक विवेक संग जो बेलारुस छोड्यो
बेलारुस शीर्ष लुकाशेंको आलोचक १४ बर्ष को लागी जेल

विपक्षी नेता स्वेतलाना तिखानोभस्कायाले मार्च २०२० मा हिरासतमा लिएको उनको राजनीतिज्ञ पतिको ठाउँमा उभिएपछि चुनावमा जितको दावी गरे। उनी चुनावको एक दिन पछि आफ्ना बच्चाहरु संग देश छोड्न बाध्य भए, र अब लिथुआनिया मा निर्वासनमा बस्छिन्। मंगलबार, सुश्री तिखानोभस्काया बेलायतका प्रधानमन्त्री बोरिस जोन्सन संग बेलारूस को स्थिति मा छलफल गर्न लन्डन उडे। उनले बीबीसीलाई भनिन् कि उनी बेलारूसी सरकारलाई कडा प्रतिबन्ध लगायत “धेरै बिन्दुहरु” को लागी दबाव दिन चाहन्छिन्। उनले भनिन् कि उनी श्री शिशोभको मृत्युबाट “विनाशकारी” थिइन्, उनले थपे: “यो चिन्ताजनक छ कि जो बेलारुसबाट भाग्छन् उनीहरु अझै सुरक्षित हुन सक्दैनन्”।